SSS

SSS

Test nasıl işliyor?
1. Sonuçlar testin iki bölümün sıralanışından kaynaklanıyor olabilir mi? Bir grubu önce olumlu sözlerle bir arada sınıflandırmam istendi. Daha sonra diğer grubu olumlu sözlerle gruplandırmakta güçlük çektim.
2. ÖÇT örtük tutumları nasıl ölçüyor?
3. Beni tarif etmediğine inandığım sonuçlar almam ya da bir testi tekrar yaptığımda skorumun değişmesi ne anlama geliyor?
4. Kırmızı X işaretleri beni doğru bulmadığım cevaplar vermeye zorladı. Bu test sonuçlarının işime yaramayacağı anlamına mı geliyor?
5. Örtük sosyal biliş ve ÖÇT hakkında teknik kaynaklara nereden ulaşabilirim?

Tek tek testler
6. Gençler, otomatik olarak Genç'i tercih ediyorlar. Peki yaşlılarda otomatik bir Yaşlı tercihi söz konusu mu?
7. Beyaz ve Zenci gruplarını temsilen niçin yüzler kullanılıyor?
8. Beyaz'ın Zenci'ye tercih edilmesi bir iç-grup tercihi olabilir mi -- yani insanın kendi ailesini ya da kendi memleketinden birilerini tercih etmesi gibi bir şey?
9. Bu testi yapan zenciler Zenci'yi Beyaz'a tercih ediyor mu?
10. Küçük çocuklar Zenci'ye kıyasla Beyaz'a yönelik otomatik bir tercih gösteriyor mu?

Yorum
11. ÖÇT skorumun 'zayıf', 'orta kuvvette', ya da 'kuvvetli' olarak nitelendirilmesi ne anlama geliyor?
12. 'Bir sonuca varamayacak kadar çok yanlış cevap verdiniz' bildirimini aldım. Bu otomatik tercih ya da çağrışımlarım olmadığı anlamına mı geliyor?
13. Örtük tutumlar ne zaman açık tutumlarla uyuşur?
14. Eğer beni rahatsız eden otomatik tercihlerim varsa bu konuda ne yapabilirim?
15. Bir grubu diğerine tercih ettiğimi gösteren bir sonuç, o gruba daha aşina olmamdan kaynaklanabilir mi?
16. ÖÇT sonuçlarım Beyaz tercihi gösteriyorsa bu önyargılı olduğum anlamına mı geliyor?
17. Başka gruplara yönelik otomatik ırksal ve etnik tercihler başka ülkelerde de görülüyor mu?
18. Niçin pek çok kişi Beyaz'ı Zenci'ye otomatik olarak tercih ediyor?

Tanımlar
19. 'Örtük' tutum nedir?
20. 'Örtük' kalıpyargı nedir?
21. 'Açık' tutum ya da inanç ne anlama geliyor?
22. 'Örtük' ve 'otomatik' arasındaki fark nedir?
23. 'Tercih', 'tutum' ve 'çağrışım' arasındaki farklar nelerdir?

Not: Eğer teknik bir sorunla karşılaştıysanız lütfen yaygın sorunlara çözümler sayfamıza göz atın, ya da sorununuzu bize bildirin. Diğer soru ve yorumlarınız için selin.kesebir@gmail.com adresine yazabilirsiniz.

  1. Sonuçlar testin iki bölümün sıralanışından kaynaklanıyor olabilir mi? Bir grubu önce olumlu sözlerle bir arada sınıflandırmam istendi. Daha sonra diğer grubu olumlu sözlerle gruplandırmakta güçlük çektim.

    Cavap: Test bölümlerinin sıralaması ÖÇT sonuçlarında bir fark yaratmaktadır. Ancak, bu ufak bir farktır ve yapılan son değişikliklerle sıralamanın sonuçlara etkisi büyük ölçüde azaltılmıştır. Bu sıralama etkisinden dolayı, testlerimizde bölümlerin sıralanışı rasgele tayin edilmektedir. Bu sitede sunduğumuz tüm verileri toplarken katılımcıların yarısının bölümleri önce A-sonra B, diğer yarısının da önce B-sonra Asırasıyla tamamlamasına dikkat ettik. Sıralamanın sizin sonuçlarınıza etki edip etmediğini görmek için teste gidip diğer sıralama çıkınca testi tekrar yapabilirsiniz. Eğer bu defa farklı sonuçlar alırsanız sonuçlarınızın en iyi tahmini bu ikisinin ortalamasıdır. Sıralama etkisi hakkında daha fazla bilgi edinmek için bu makaleyi (Nosek, Greenwald, & Banaji, baskıda) gözden geçirebilirsiniz.

  2. ÖÇT örtük tutumları nasıl ölçüyor?

    Cavap: ÖÇT sizden iki kavramı eşleştirmenizi ister (örneğin genç ve iyi, ya da ihtiyar ve iyi). Bu kavramları birbirine ne kadar yakın görüyorsanız onlara aynı tuşa basarak cevap vermeniz o kadar kolaydır. Yani genç ve iyiyi birbiriyle bağdaştırıyorsanız, her ikisi için aynı tuşa basmak (örneğin 'E' ya da 'I' tuşu) nisbeten daha kolay olacaktır. Eğer ihtiyar ve iyi arasındaki çağrışım kuvvetli değilse, bunlara aynı tuşa basarak cevap vermek daha zordur. Bu bize kavramların ne derecede birbirini çağrıştırdığının bir ölçüsünü verir. Kavramlar ne kadar birbirini çağrıştırıyorsa cevaplarınız o kadar hızlıdır. Bu sayfada örtük tutumları ölçen yöntemlerden sadece ÖÇT tanıtılmaktadır. Ancak aynı amaca hizmet eden başka ölçüm yöntemleri de mevcuttur.

  3. Beni tarif etmediğine inandığım sonuçlar almam ya da bir testi tekrar yaptığımda skorumun değişmesi ne anlama geliyor?

    Cavap: Teste hak ettiğinden daha fazla itibar ediyor olabilirsiniz! Bu testler hiçbir şekilde kusursuz bir ölçüm vermemektedir. Normalde sonuçlar bir seferden diğerine en azından bir miktar değişecektir. Testleri tekrar yaparsanız siz de bunu farkedebilirsiniz. Aldığınız sonuçlarla sizi şaşırtan testleri tekrar yapmanızı öneriyoruz. Eğer benzer bir netice alırsanız sonuçlara tek bir teste olduğundan fazla emniyet edebilirsiniz. Eğer aldığınız sonuçlar farklılık gösteriyorsa en doğrusu sonuçlarınızın ortalamasını almaktır. Ancak sonuçlarınız bir seferden diğerine çok fazla değişiyorsa (ki bu alışılmadık bir durumdur) bunlardan bir neticeye varılamayacığına hükmetmek en doğrusudur. Ölçümden beklenen normal varyasyonun dışında ÖÇT'nin sosyal bağlama ve yakın zamanda insanın başından geçen olaylara bağlı olarak da değişik sonuçlar verdiği saptanmıştır. Bu faktörler ölçümün farklı seferlerdeki tutarlılığını etkiler. Güvenirlik konusunda daha fazla bilgi için şu makaleye başvurabilirsiniz: Nosek, Greenwald, & Banaji, baskıda. Örtük tutum ve önyargıların değişkenliği hakkında da şu makaleden faydalanabilirsiniz: Blair, 2001.

  4. Kırmızı X işaretleri beni doğru bulmadığım cevaplar vermeye zorladı. Bu test sonuçlarının işime yaramayacağı anlamına mı geliyor?

    Cavap: Her ÖÇT'nin talimatlar sayfası o testte kullanılan kelime ve resimleri listeliyor ve bu kelime ve resimlerin hangi kategoriye ait olduğu belirtiliyor (Örneğin sayfada şöyle diyebilir "iyi kelimeler = harika, güzel, mutlu, neşe, kahkaha"). Ancak test sırasında resimleri net olarak görebilmek ya da kelimelerin hangi kategoriye ait olduklarını hatırlamak bazen güç olabilir. Testleri laboratuvarda uygularken katılımcıların testte kullanılan her kelime, yüz ya da ismin hangi kategoriye ait olduğunu bildiğinden emin oluyoruz. Testın İnternet versiyonlarında ise çoğunluğun uzlaşacağı ve olabildiğince çok kişi için problem yaratmayacak öğeleri seçip kullanıyoruz. Birkaç kereden fazla kere sizin kendinizce doğru bulduğunuz sınıflandırma program tarafından yanlış sayıldıysa (kırmızı X) test sizin için anlamlı ve isabetli sonuçlar vermeyecektir. Yine de bu deneyimin size bir şeyler kattığını ümit ediyoruz.

  5. Örtük sosyal biliş ve ÖÇT hakkında teknik kaynaklara nereden ulaşabilirim?

    Cavap: Bu sayfayı hazırlayan araştırmacıların laboratuvarlarından çıkan makalelere http://projectimplicit.net/ sitesinden ve araştırmacıların kişisel sayfalarından ulaşabilirsiniz. Başlangıç olarak Greenwald & Banaji'nin Psychological Review dergisindeki, (1995), 'örtük sosyal bilinç' konusunu özetleyen makalesini ve yine Psychological Review (2002) dergisinde basılan bir başka makaleyi okuyabilirsiniz. ÖÇT konusundaki ilk yayın Greenwald, McGhee, & Schwartz'ın 1998'de Journal of Personality and Social Psychology dergisinde yayınlanan makalesiydi . Nosek, Greenwald, & Banaji'nin (baskıda) daha güncel bir makalesi ÖÇT'nin güvenirliği ve geçerliliği hakkında bilinenleri özetliyor. Anthony Greenwald'ın web sitesi de ÖÇT'nin geçerliliği hakkında bilgi içeriyor ( http://faculty.washington.edu/agg/iat_validity.htm). ÖÇT'nin nasıl hazırlandığını ve hakkındaki eleştirileri görmek için Lane ve diğerleri'nin (baskıda) makalesine başvurabilirsiniz.

  6. Gençler, otomatik olarak Genç'i tercih ediyorlar. Peki yaşlılarda otomatik bir Yaşlı tercihi söz konusu mu?

    Cavap: Bulgulara göre, ortalamada yaşlılarda otomatik bir Yaşlı tercihi mevcut değildir. Dahası, araştırmalar tekrar tekrar Genç tercihinin 60 yaşın üstündekilerde 20 yaşındakilerdeki kadar güçlü olduğunu göstermiştir. Bunun sebebi ne olabilir? Belki de bir neden yaşlıların toplumda 'yaftalanmış' olmasıdır. Ayrıca yaşlılık fiziksel ve zihinsel gerileme gibi olumsuz kavramları çağrıştırmaktadır. Bunun anlamı genç yaşlı toplumun her bireyinin yaşlıları olumsuz çağrışımlarla eşleştiren deneyimler geçirmiş olmasıdır. Son olarak, pek çok kişi kendini yaşlı saymıyor ve kaç yaşı yaşlı gördüğümüz kendi yaşımızla birlikte ilerliyor! Daha fazla bilgi için bakınız: Mellott ve diğerleri, 1999)

  7. Beyaz ve Zenci gruplarını temsilen niçin yüzler kullanılıyor?

    Cavap: Daha önce pek çok deneyde bu kategorileri temsilen yüzler yerine isimler kullandık. Örneğin Zenci Amerikalıları temsilen Tyrone, Malik, Jamel; Beyaz Amerikalıları temsilen de Scott, Ryan, ve Geoff gibi isimler. Yüzler yerine isimleri kullanmadaki güçlük isimlerin grupları tam olarak temsil edememesidir, özellikle sıkı sık Anglo-Sakson isimleri alan Zencileri. Ayrıca denilebilir ki, sadece zencilere özgü bazı isimleri taşıyan zenciler Amerikalı zencilerin belli bir alt-grubunu yansıtmaktadır ve bu alt-grup da belirli önyargılarla bağdaştırılmaktadır. Bu tür problemleri ortadan kaldırmak amacıyla şu an sayfamızdaki Irk ÖÇT'si yüz resimlerini kullanmaktadır. Aynı deneklerin testin hem isimler hem de yüzlerle olan versiyonunu yaptığı laboratuvar çalışmalarında, iki versiyondan alınan sonuçların çoğunlukla birbirine oldukça yakın olduğunu bulduk. Elbette bir grubu temsil etmenin pek çok yolu vardır (isim, fiziksel özellikler, lisan, kültürel adetler vs.). Yüzleri tercih etmemizin sebebi yüzlerden hükme ulaşmanın kolay olması ve resimlerin lisan bilgisi gerektirmemesidir.

  8. Beyaz'ın Zenci'ye tercih edilmesi bir iç-grup tercihi olabilir mi -- yani insanın kendi ailesini ya da kendi memleketinden birilerini tercih etmesi gibi bir şey?

    Cavap: Beyaz katılımcıların otomatik Beyaz tercihi bir iç-grup tercihi olabilir. Ancak otomatik Beyaz tercihi bundan daha fazlasıdır -- Zencilerin ne bir iç-grup ne de dış-grup teşkil ettiği Uzakdoğu kökenli Amerikalılarda da bu tercih aynı şiddette görülmektedir. Dolayısıyla ÖÇT bu noktada Zencilere fazla itibar etmeyen bir kültürün parçası olarak öğrenilen bir tutumu yansıtıyor olabilir. Ayrıca, eğer ÖÇT yalnızca iç-grup tercihlerini yansıtsaydı Amerikalı zencilerin de aynı düzeyde iç-grup tercihi göstermesi beklenirdi. Ama bunun böyle olmadığını biliyoruz. Amerikalı zencilerin % 50'si otomatik zenci tercihi gösteriyor ama geri kalanı otomatik beyaz tercihi gösteriyor. Bu verilerden, ÖÇT sonuçlarının kısmen bir iç-grup tercihinin, kısmen de kültürün iyi kabul ettiklerinin bir yansıması olduğunu çıkarıyoruz.

  9. Bu testi yapan zenciler Zenci'yi Beyaz'a tercih ediyor mu?

    Cavap: Beyaz katılımcıların çoğunluğu Beyaz'ı Zenci'ye tercih etse de, zenci katılımcıların cevapları çeşitlilik gösteriyor. Bazı Zenci katılımcılar Beyaz tercihi gösterirken, bazıları bir tercih göstermiyor, diğerleri de Beyaz'ı Zenci'ye tercih ediyor. Bu sayfada toplanan veriler Beyaz tercihi gösteren Zenci katılımcalara eşit sayıda Zenci katılımcının Zenci tercihi gösterdiğini ortaya çıkarıyor. Bu durum kısmen Zenci katılımcıların kültürel ortamlarında maruz kaldıkları kendi gruplarıyla ilgili olumsuz çağrışımlarla, kısmen de kendi grup üyeliklerinden ve yakın ilişkilerinden kaynaklanan rakip çağrışımlarla açıklanabilir. Daha fazla bilgi için bakınız: Nosek, Banaji, & Greenwald, 2002.

  10. Küçük çocuklar Zenci'ye kıyasla Beyaz'a yönelik otomatik bir tercih gösteriyor mu?

    Cavap: Çocukların dünyaya bir grup tercihleri olmadan gelip bu tercihleri bir önyargı kültürünün parçası olmaktan ötürü edindikleri geçersiz bir kanıdır. Frances Aboud çocukların açıkça dış-gruplara yönelik olumsuz tutumlar ifade ettiklerini gösterdi. Biz de 6 ve 10 yaşında çocukların yetişkinlerle aynı düzeyde otomatik önyargı gösterdiğini tespit ettik. Yaş büyüdükçe önyargıların açıkça ifadesi azalıyor: 6 yaşındaki çocuklar iç-grup tercihini en şiddetli şekilde ifade ediyor, 10 yaşındakiler daha zayıf tercihler ifade ediyor, ve yetişkinlerde hepsinden daha zayıf. Konuyla ilgili olarak şu makaleleri gözden geçirebilirsiniz: Baron & Banaji, 2006; Dunham, Baron, & Banaji, baskıda.

  11. ÖÇT skorumun 'zayıf', 'orta kuvvette', ya da 'kuvvetli' olarak nitelendirilmesi ne anlama geliyor?

    Cavap: Çiçekler iyi kelimelerle eşleştirdirildiğinde böcekler ve iyi kelimelerin eşleştirildiği duruma kıyasla daha hızlı cevapladığınızı varsayalım. Skorunuz çiçekler için otomatik bir tercih olarak yorumlanacaktır. (Genel olarak, kavramlar eşleştirdirildiğinde daha hızlı yanıtlanıyorsa sonuçlar bir bu kavramlar arasında bir çağrışım gösterir.) 'Zayıf', 'orta şiddette', 'kuvvetli' gibi nitelemeler bu çağrışımın gücünü belirtir (yani çiçekleri iyi kelimeler arasındakı çağrışımın gücünü). Hangi ÖÇT'yi yaparsanız yapın eğer hız faklılıkları sizin de hissedeceğiniz kadar büyükse büyük ihtimalle 'kuvvetli' bir çağrışım yorumu alırsınız. 'Orta şiddette' nitelemesi de muhtemelen sizin de farkedeceğiniz kadar büyük bir hız farkını gösterir. 'Zayıf' bir tercih istatistiki analizlerle saptanabilir ama siz farkına varmamış olabilirsiniz.

  12. 'Bir sonuca varamayacak kadar çok yanlış cevap verdiniz' bildirimini aldım. Bu otomatik tercih ya da çağrışımlarım olmadığı anlamına mı geliyor?

    Cavap: Test sonuçlarınızın yorumlanabilmesi için belli bir sayıda doğru cevap vermeniz gerekiyor. Eğer 'bir sonuca varamayacak kadar çok sayıda hata' yorumunu aldıysanız verilerinizden otamatik çağrılarınıza dair güvenilir bir yargıya varılamıyor demektir. Bu sonuçlarınızın otomatik bir çağrışım göstermemesi demek değildir. Öyle olsaydı 'çağrışım yok ya da çok zayıf bir çağrışım' yorumunu alırdınız.

  13. Örtük tutumlar ne zaman açık tutumlarla uyuşur?

    Cavap: Açık ve örtük tutumların birbirini tutmamasının iki nedeni var. En basit açıklamasıyla, insanlar kimi tutumlarını olduğu gibi söylemek [em>istemeyebilirler. Örneğin bir hoca öğrencilerine "Pembe dizileri sever misiniz?" diye sorduğunda her gün saatlerce pembe dizi seyreden bir öğrenci hocasından çekindiği için "hayır" cevabını verebilir. Örtük-açık tutumların uyuşmamasının ikinci açıklaması ise kimi zaman insanların tutumlarını olduğu gibi söyleyememeleridir. Örneğin "Türkleri sever misiniz?" sorusuna kendilerini önyargısız gören pek çok Alman "evet" cevabını verecektir. Ancak ÖÇT aynı kişilerin Türklerle ilgili olumsuz çağrışımları olduğunu gösterebilir (Almanya'da oldukça net şekilde bu ÖÇT sonuçları alınmıştır). Bu Almanlar örtük olumsuz tutumlarının farkında değildir, dolayısıyla da bunları açıkça belirtmek ellerinde değildir. Bu söylemek istememek-söyleyememek ayrımı insanların bir şeyi başkalarından saklamaları ile kendilerinden saklamaları arasındaki fark gibidir. Nosek, 2005'te örtük ve açık tutumlar arasındaki ilişkiler hakkında bilgi bulabilirsiniz.

  14. Eğer beni rahatsız eden otomatik tercihlerim varsa bu konuda ne yapabilirim?

    Cavap: İlk olarak bu sayfadaki ÖÇT testlerinin kusursuz olmadığını unutmayın. Kendi tutumlarınız hakkında herhangi bir kanıya varmadan önce testi tekrarlamanızda yarar var. Öte yandan, varlığı sizi rahatsız eden otomatik bir tercihinizin olması da kuvvetle muhtemel (bu testi geliştiren araştırmacılar da aynı dertten mustarip). Bir çözüm yolu, bu örtük tercih ve inançlarınızın oluşumuna yol açan deneyimleri tersine döndürebilecek başka deneyimlere yönelmektir. Bu örneğin otomatik tercihinize karşı gelen filmler izlemek, kitaplar okumak ya da böyle insanlarla etkileşimde bulunmak olabilir. Daha pratik bir alternatif, istenmeyen tercihe karşı sürekli tetikte durmak, her an karar ve eylemlerimize sızabileceklerinin bilincinde olmaktır. Bunların dışında, bilinçdışı tercih ve inançlarınızı telafi edecek biliçli eylemler de planlayabilir, normalde hareket etmeyeceğiniz şekilde davranmayı seçebilirsiniz. Mesela genç insanlara yönelik otomatik bir tercihiniz varsa, yaşlı insanlara gülümseyebilirsiniz. İstenmeyen önyargıların kontrol altına alınması ve değiştirilmesi psikoloji biliminin aktif bir araştırma sahası. İyi haber şu, otomatik tercihler ne kadar otomatik olsalar da değiştirilebilir oldukları gösterildi. Otomatik tercihlerin değiştirilebilirliği konusunda daha fazla bilgi için bakınız: Blair, 2001.

  15. Bir grubu diğerine tercih ettiğimi gösteren bir sonuç, o gruba daha aşina olmamdan kaynaklanabilir mi?

    Cavap: Bir kategorinin (mesela çiçekler) diğerinden (mesela böcekler) daha aşina olması olasılığının performansa etkisi araştırmalarda test edilmiştir. Öyle görünüyor ki, aşinalık ÖÇT sonuçlarını pek etkilememektedir. Ayrıca Irk ve Yaş testlerinin İnternet versiyonunda kullanılan yüzler eşit ölçüde bilinmedik olsa gerektir çünkü bu resimler bilgisayarda hazırlanmış gerçekte var olmayan yüzlerdir. Daha derinlemesine bilgi için şu kaynaklara bakmanızı öneririz: Ottaway ve diğerleri, 2000, Dasgupta ve diğerleri, 1999, ve Rudman ve diğerleri, 1999. Öte yandan aşinalıkla sevmek arasında bilinen bir ilişki mevcuttur - insanlar aşina oldukları şeyleri sevmeye daha meyilliler. Bu açıdan aşinalık örtük tutumlarla ilişkili olabilir, otomatik tercih olarak su yüzüne çıkan şeyin temelinde aşinalık yatabilir. Küçük çocukların otomatik tercihlerini bu etkenle açıklamak mümkün olabilir diye düşünüyoruz. Bakınız Baron & Banaji, 2006.

  16. ÖÇT sonuçlarım Beyaz tercihi gösteriyorsa bu önyargılı olduğum anlamına mı geliyor?

    Cavap: Bu çok önemli bir soru. Sosyal psikologlar 'önyargılı' terimiyle çeşitli dış-gruplara karşı olumsuz tutum ve ayrımcı davranışları savunan ve destekleyen kişileri kastetmektedir. Buna göre Beyaz-Zenci ÖÇT'sinde otomatik Beyaz tercihi gösteren pek çok kimse önyargılı tanımına girmemektedir. ÖÇT ile kişilerin bilinçli olarak tasvip etmedikleri ya da tutum ve inançlarına ters düşen eğilimler saptamak mümkündür. Bilinçli olarak eşitlikçi tutumlara sahip olduğu halde otomatik Beyaz tercihi gösteren kişiler belki de otomatik önyargılarını belli bir çaba sarf ederek denetim altına alabilmektedirler. Ancak bu çabalarını gevşettikleri anda bu önyargısız kişiler ayrımcı düşünce ve davranışlar gösterebilirler. Örtük ve açık tutumlar arasındaki bu ilişki pek çok sosyal psikoloğun ilgisini çekmekte ve ırksal önyargılarla ilgili çalışmalar devam etmektedir. Daha fazla bilgi için bakınız:Banaji, Nosek, & Greenwald, 2004.

  17. Başka gruplara yönelik otomatik ırksal ve etnik tercihler başka ülkelerde de görülüyor mu?

    Cavap: Evet. Benzeri otomatik tercihler ÖÇT kullanılarak Asyalı, Avrupalı ve Avustralyalı çeşitli gruplarda gözlemlenmiştir. Otomatik tercihlerin evrensel bir olgu olduğunu tahmin etmekteyiz.

  18. Niçin pek çok kişi Beyaz'ı Zenci'ye otomatik olarak tercih ediyor?

    Cavap: Amerikalılardaki yaygın otomatik Beyaz tercihi toplumda uzun yıllardır Zencilerle ilgili pek çok olumsuz çağrışımı öğrenmiş olmasına dayanabilir. Amerikan kültür ve medyasında zencilerin sık sık olumsuz şekilde temsil ve zikredilmesi de bu öğrenmeyi pekiştirmiş olabilir. Bu olumsuz tasvirlerin medyanın kasıtlı çabalarından ziyade Amerika'da yıllarca sürmüş olan ırksal ayrımcılığın kalıntıları olması muhtemeldir.

  19. 'Örtük' tutum nedir?

    Cavap: Tutum, bir nesne hakkında olumlu ya da olumsuz bir değerlendirmedir. Örtük tutum ise ilgili nesnelere de sirayet eden bir tutumdur. Örneğin eşinizin çalıştığı şirketin hukuki bir davada yargılandığını varsayalım. Şirketin suçsuz olduğuna dair inancınız eşinize hakkındaki olumlu duygularınızın bir yansıması olabilir -- Şirkete karşı olumlu tutumunuz eşinize karşı olan tutumunuzun dolaylı (örtük) bir göstergesidir (eğer şirketin suçlu olduğuna inanıyorsanız evliliğiniz bir çıkmazda olabilir!).'Örtük' kelimesini kullanmamızın sebebi bu güçlü tutumların zaman zaman etraftan, ve hatta kendi bilincimizden saklı kalmasıdır. Örtük tutumlar hakkında daha fazla temel bilgi edinmek için bu makaleyi (Banaji, 2001) okuyabilirsiniz.

  20. 'Örtük' kalıpyargı nedir?

    Cavap: Önyargı, bir gruba mensup kişilerin bazı özellikleri taşıdığına dair bir inançtır (örneğin kadınların daha anaç olduğu inancı). Örtük önyargı ise bilincin denetimi dışında var olabilecek kadar güçlü bir önyargıdır. Örneğin şu soruya cevap vermeye çalışın: Özgür Sayın meşhur birinin adı mı? Eğer öyle gibinize geliyorsa, ve Özge Sayın'dansa Özgür Sayın'ın meşhur biri olma ihtimalini daha yüksek görüyorsanız, erkekleri başarıyla özdeşleştiren bir önyargıyı dolaylı olarak dışavuruyor olabilirsiniz. Aynı soyadına sahip meşhur bir bayanın varlığı da (Emel Sayın) bu durumu değiştirmeyebilir. Örtük önyargılarla ilgili ilk çalışmalardan biri bu tarz bir önyargı hakkındaydı (Banaji & Greenwald, 1995; Banaji, Hardin, & Rothman, 1994)..

  21. 'Açık' tutum ya da inanç ne anlama geliyor?

    Cavap: Açık tutum ve inançlar alenen ifade edilirler. Mesela ÖÇT'ye başlamadan önce size yönelttiğimiz sorularda belirttiğiniz belli gruplar, fen bilimleri, ya da kendiniz hakkındaki görüşleriniz açık tutumlarınıza örnek teşkil eder. Bu tutumları açığa çıkarmak için başvurulan standart yöntem insanlara görüşlerini sormaktır. Örneğin bir ankette verdiğiniz cevaplar açık tutum ve görüşlerinize örnektir.

  22. 'Örtük' ve 'otomatik' arasındaki fark nedir?

    Cavap: 'Bilinçdışı', 'otomatik' ve 'örtük' kavramları birbiriyle yakından ilintilidir. Hepsi de farkındalığımız, niyetimiz veya denetimimiz olmadan da var olabilen zihinsel çağrışımlara işaret eder.

  23. 'Tercih', 'tutum' ve 'çağrışım' arasındaki farklar nelerdir?

    Cavap: 'Çağrışım' bir kavramın diğeriyle ne derecede ilintili olduğunu ölçer. Örneğin bir kişiye fen bilimleri kadınlardan çok erkekleri çağrıştırabilir; bu kişi erkeklerin fen bilimlerine daha yatkın olduğu fikrine ya da daha çok erkeğin fen bilimleriyle uğraştığı gözlemine dayanarak fen bilimlerini erkeklerle özdeşleştirebilir. Bu tarz bir çağrışım bir önyargıya işaret eder: Bir kavram (fen bilimleri) bir vasıfla (kadın ya da erkek olmak) ilişkilendirilmektedir. 'Tercih' ya da 'tutum' özel bir tür çağrışımdır. Tutum bir kavramın iyi-kötü, olumlu-olumsuz, müspet-menfi gibi bir değerlendirmeyle ilişkilendirilmesidir. ÖÇT, kavramlar ve değerlendirmeler arasındaki tutum ya da tercih olarak nitelendirilen bu bağlantıları ölçer. Örneğin Yaş ÖÇT'sinde Genç'le iyi arasındaki çağrışımın Yaşlı'yla iyi arasındaki çağrışımdan kuvvetli olması Genç'e yönelik bir örtük tercihe işaret eder.

Copyright © IAT Corp.